Xét nghiệm & chẩn đoán

Xét nghiệm IGF-1 ở trẻ: khi nào cần làm và đọc kết quả thế nào?

Đội ngũ chuyên môn 9well Growth 360° biên soạn từ hướng dẫn y khoa · Tham vấn chuyên môn: Đội ngũ chuyên gia 9well (25/10/2026) · Cập nhật 25/10/2026 · 8 phút đọc

Bàn tay đeo găng xử lý mẫu huyết thanh cạnh máy phân tích trong phòng xét nghiệm — IGF-1 được đo từ một mẫu máu tĩnh mạch, kết quả luôn đọc theo tuổi, giới và giai đoạn dậy thì của con.

Tóm tắt nhanh

IGF-1 là chất do gan tạo ra dưới tác động của hormone tăng trưởng (GH); nó ổn định hơn GH trong ngày nên được dùng để sàng lọc khi con lớn chậm. Kết quả phải so với khoảng tham chiếu theo tuổi, giới và giai đoạn dậy thì, và IGF-1 thấp cũng gặp khi con ăn kém, suy giáp hay bệnh celiac. Vì vậy chẩn đoán thiếu GH cần thêm tốc độ lớn, tuổi xương và thường là 2 nghiệm pháp kích thích — đỉnh GH trên 10 ng/mL đủ loại trừ thể kinh điển. Riêng IGF-1 thường không cần nhịn ăn.

Xét nghiệm IGF-1 là gì và vì sao bác sĩ chỉ định?

IGF-1 (yếu tố tăng trưởng giống insulin 1) là chất được tạo ra chủ yếu ở gan khi có tác động của hormone tăng trưởng (GH). Theo MSD Manual, IGF-1 phản ánh hoạt động của GH và là chất trung gian chính giúp xương dài ra. Vì vậy, xét nghiệm IGF-1 là một trong những bước đầu tiên khi bác sĩ nghi con thiếu hormone tăng trưởng.

Lý do bác sĩ đo IGF-1 thay vì đo thẳng GH: GH được tiết theo từng đợt, lên xuống trong ngày tuỳ bữa ăn, giấc ngủ và vận động. Một lần đo GH ngẫu nhiên gần như không nói lên điều gì. IGF-1 thì ổn định hơn nhiều trong ngày, nên một mẫu máu buổi khám đã phản ánh khá tốt "tổng lượng" GH của con trong thời gian gần đây (MedlinePlus).

Khi nào con được chỉ định xét nghiệm IGF-1?

Bác sĩ thường chỉ định khi đã thấy dấu hiệu rối loạn tăng trưởng, ví dụ:

Tốc độ lớn chậm: dưới 6 cm/năm trước 4 tuổi, dưới 5 cm/năm ở tuổi 4–8, dưới 4 cm/năm từ 8 tuổi đến trước dậy thì (MSD Manual). Xem cách tính ở bài tốc độ tăng trưởng của trẻ.
Chiều cao thấp rõ so với trẻ cùng tuổi, cùng giới, hoặc thấp hơn nhiều so với chiều cao di truyền từ bố mẹ.
Đường tăng trưởng tụt dần qua các đường bách phân vị.
Đã loại trừ bước đầu các nguyên nhân phổ biến hơn như thiếu ăn, bệnh mạn tính, suy giáp.

Theo American Family Physician (2015), khi hỏi bệnh và khám chưa tìm ra nguyên nhân, đo tuổi xương, IGF-1 và IGFBP-3 giúp sàng lọc bệnh mạn tính và thiếu hormone tăng trưởng; xét nghiệm IGF-1 nên được chỉ định cùng bác sĩ chuyên khoa nội tiết nhi. Nếu chưa rõ con có thực sự thấp hay không, hãy bắt đầu từ bài trẻ thấp bao nhiêu là bất thường.

Phiếu kết quả xét nghiệm máu đặt trên bàn cạnh một chiếc bút — Kết quả IGF-1 chỉ có nghĩa khi đọc cùng khoảng tham chiếu theo tuổi, giới và giai đoạn dậy thì của con.

Đọc kết quả IGF-1: luôn so theo tuổi, dậy thì và dinh dưỡng

Trên phiếu kết quả, IGF-1 thường có kèm khoảng tham chiếu hoặc điểm z (SD). Không có một con số "bình thường" chung cho mọi trẻ: IGF-1 thấp ở trẻ nhỏ, tăng mạnh trong dậy thì rồi giảm dần ở người lớn. Các yếu tố sau làm thay đổi cách đọc:

Yếu tố	Ảnh hưởng tới IGF-1	Ý nghĩa khi đọc kết quả
Trẻ dưới 5 tuổi	IGF-1 vốn thấp	Khó phân biệt bình thường với thấp; IGFBP-3 phân biệt tốt hơn ở trẻ dưới 3 tuổi
Dậy thì	IGF-1 tăng mạnh, đạt đỉnh	Trẻ dậy thì muộn có thể có IGF-1 thấp so với tuổi nhưng hợp với giai đoạn dậy thì; IGF-1 bình thường ở tuổi dậy thì giúp loại trừ thiếu GH
Thiếu ăn, ăn kém kéo dài	Giảm	Cần cải thiện dinh dưỡng và đo lại trước khi kết luận
Suy giáp, bệnh celiac	Giảm	Phải loại trừ trước khi nghĩ tới thiếu GH
Bệnh gan, bệnh thận mạn	Giảm	IGF-1 thấp phản ánh bệnh nền, không phải thiếu GH
Thiếu thốn tình cảm, căng thẳng tâm lý nặng	Giảm	Nguyên nhân cần được bác sĩ hỏi kỹ

Nguồn: MSD Manual Professional — Growth Hormone Deficiency in Children; MedlinePlus — IGF-1 Test; Lab Tests Online UK — IGF-1.

Một số phòng xét nghiệm báo kết quả theo điểm z. Khi IGF-1 thấp dưới −2 SD so với tuổi và giới, khả năng thiếu GH cao hơn; mức "hơi thấp" (từ 0 đến −2 SD) thì cần đọc cùng tốc độ lớn và tuổi xương (lưu đồ ARUP dựa trên hướng dẫn Grimberg 2016). Vì khoảng tham chiếu khác nhau giữa các máy và phòng xét nghiệm, đừng so kết quả của con với một bảng trên mạng.

Vì sao IGF-1 thấp chưa đủ kết luận thiếu hormone tăng trưởng?

Đây là điều phụ huynh hay hiểu nhầm nhất. IGF-1 thấp là tín hiệu cần tìm hiểu tiếp, không phải chẩn đoán. MSD Manual nêu rõ IGF-1 thấp gặp ở nhiều tình trạng khác ngoài thiếu GH, nên thiếu ăn, bệnh celiac, suy giáp và thiếu thốn tình cảm phải được loại trừ trước. Ngược lại, hướng dẫn của Hội Nội tiết Nhi khoa Hoa Kỳ (Grimberg 2016) cũng khuyến cáo không dựa vào riêng kết quả nghiệm pháp kích thích để chẩn đoán. Chẩn đoán là bức tranh ghép từ nhiều mảnh:

Mảnh ghép	Bác sĩ tìm gì
Số đo chiều cao theo thời gian	Tốc độ lớn dưới ngưỡng, tụt bách phân vị
IGF-1 và IGFBP-3	Thấp so với tuổi, giới, giai đoạn dậy thì
Chụp tuổi xương (X-quang bàn tay trái)	Trong thiếu GH, tuổi xương thường chậm tương đương mức chậm chiều cao
Nghiệm pháp kích thích GH	Đáp ứng kém ở 2 nghiệm pháp khác nhau; đỉnh GH trên 10 ng/mL đủ loại trừ thiếu GH thể kinh điển
MRI vùng tuyến yên – hạ đồi	Khi đã xác định thiếu GH, để tìm bất thường cấu trúc

Nguồn: MSD Manual Professional; Grimberg A, et al. Horm Res Paediatr 2016;86:361–397.

Nghiệm pháp kích thích là cho con dùng một chất kích thích tuyến yên tiết GH rồi lấy máu nhiều lần trong vài giờ. Nghiệm pháp được làm tại cơ sở y tế được cấp phép, có nhân viên theo dõi suốt buổi. Với trẻ chưa dậy thì nhưng đã lớn tuổi (bé trai trên 11 tuổi, bé gái trên 10 tuổi), bác sĩ có thể cân nhắc "mồi" bằng hormone sinh dục trước nghiệm pháp để tránh kết quả thấp giả. Ngưỡng phân định cũng chưa thống nhất: một số trung tâm dùng mốc 7 ng/mL (MSD Manual). Đó là lý do kết luận cuối cùng luôn cần bác sĩ chuyên khoa nội tiết nhi đọc tổng thể.

IGFBP-3: xét nghiệm thường làm cùng IGF-1

IGFBP-3 là protein vận chuyển chính của IGF trong máu, cũng phụ thuộc GH. Ưu điểm của nó là ít bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu ăn hơn IGF-1 và phân biệt tốt hơn ở trẻ dưới 3 tuổi (MSD Manual). Vì vậy bác sĩ hay chỉ định cả hai: nếu IGF-1 thấp nhưng IGFBP-3 bình thường ở một trẻ ăn kém, bác sĩ sẽ nghĩ nhiều tới dinh dưỡng trước. Nếu cả hai cùng thấp ở một trẻ ăn uống đủ, lớn chậm, nghi ngờ thiếu GH cao hơn và các bước tiếp theo được đặt ra.

Đọc thêm về toàn bộ quá trình chẩn đoán và điều trị khi bác sĩ chuyên khoa có chỉ định tại bài thiếu hormone tăng trưởng ở trẻ.

Các ống mẫu máu xếp ngay ngắn trong giá tại phòng xét nghiệm — IGF-1 và IGFBP-3 thường được lấy chung một lần máu tĩnh mạch.

Chuẩn bị cho con trước khi lấy máu

Nhịn ăn: thường không cần nhịn ăn cho riêng IGF-1 (MedlinePlus). Nếu bác sĩ chỉ định thêm xét nghiệm đường máu, mỡ máu hoặc nghiệm pháp kích thích, con có thể phải nhịn ăn — hãy hỏi lại khi nhận phiếu chỉ định.
Thuốc đang dùng: mang theo danh sách thuốc, kể cả thuốc bôi, xịt corticoid và thực phẩm bổ sung.
Bệnh cấp: nếu con đang sốt, ốm, bỏ ăn vài ngày, nên báo bác sĩ để cân nhắc lùi ngày lấy máu.
Giấy tờ: sổ khám, các số đo chiều cao cũ có ngày, kết quả xét nghiệm trước đây.
Tâm lý: nói thật với con là sẽ hơi đau, vài phút là xong. Rủi ro rất thấp, thường chỉ đau nhẹ hoặc bầm tím chỗ kim (MedlinePlus).

Khi nào cần đưa con đi khám?

Tốc độ lớn của con dưới ngưỡng theo tuổi ở hai lần tính liên tiếp.
Đã có kết quả IGF-1 thấp — cần gặp bác sĩ nội tiết nhi đọc cùng tuổi xương, không tự kết luận.
Con lớn chậm kèm mệt mỏi, sợ lạnh, tăng cân, táo bón — gợi ý tuyến giáp.
Con lớn chậm kèm sụt cân, tiêu chảy kéo dài, đau bụng — gợi ý bệnh tiêu hoá.
Đau đầu thường xuyên, nôn buổi sáng, nhìn mờ, tiểu nhiều — cần khám ngay.

Khám, xét nghiệm và mọi chỉ định tiếp theo nên thực hiện tại cơ sở y tế được cấp phép có chuyên khoa nội tiết nhi.

Việc làm ngay hôm nay

Gom mọi số đo chiều cao cũ có ngày (sổ khám, học bạ, phiếu khám trường).
Đo lại cho con sáng mai: bỏ giày, áp tường, đo 3 lần lấy trung bình.
Nhập số đo vào Kiểm tra 3 phút để xem bách phân vị và tốc độ lớn.
Nếu đã có phiếu IGF-1, chụp lại cả trang có khoảng tham chiếu để mang đi khám.

Cách đo kết quả: sau 3–6 tháng, tính lại tốc độ lớn theo cùng cách đo; nếu vẫn dưới ngưỡng hoặc IGF-1 thấp, đặt lịch gặp bác sĩ nội tiết nhi trong tháng đó.

Câu hỏi thường gặp

Xét nghiệm IGF-1 có cần nhịn ăn không?

Thường không cần chuẩn bị đặc biệt cho riêng IGF-1. Nếu cùng lúc làm các xét nghiệm khác như đường máu, mỡ máu hoặc nghiệm pháp kích thích, con có thể phải nhịn ăn theo hướng dẫn của cơ sở y tế.

IGF-1 của con thấp có phải con thiếu hormone tăng trưởng không?

Chưa chắc. IGF-1 thấp còn gặp khi con ăn kém, suy giáp, bệnh celiac, bệnh gan thận hoặc đơn giản là dậy thì muộn. Bác sĩ cần thêm tốc độ lớn, tuổi xương và thường là 2 nghiệm pháp kích thích GH mới kết luận.

IGF-1 bình thường thì có loại trừ được thiếu GH không?

IGF-1 bình thường ở tuổi dậy thì giúp loại trừ thiếu GH khá tốt. Ở trẻ dưới 5 tuổi, IGF-1 vốn thấp nên kém phân biệt; khi con vẫn lớn chậm rõ, bác sĩ có thể chỉ định thêm IGFBP-3 hoặc các bước khác.

IGFBP-3 khác IGF-1 thế nào?

IGFBP-3 là protein chở IGF trong máu. Nó ít bị ảnh hưởng bởi thiếu ăn hơn và phân biệt tốt hơn ở trẻ dưới 3 tuổi, nên thường được làm cùng IGF-1 để đọc kết quả chính xác hơn.

Có thể tự so kết quả IGF-1 với bảng trên mạng không?

Không nên. Mỗi phòng xét nghiệm có khoảng tham chiếu riêng theo tuổi, giới và máy đo. Hãy đọc kết quả cùng khoảng tham chiếu in trên phiếu và để bác sĩ nội tiết nhi đánh giá cùng các chỉ số khác.

Bao lâu thì nên xét nghiệm lại IGF-1?

Không có lịch cố định cho mọi trẻ. Bác sĩ quyết định dựa trên lý do làm lần đầu: ví dụ đo lại sau khi đã cải thiện dinh dưỡng, sau khi điều trị suy giáp, hoặc để theo dõi khi bác sĩ chuyên khoa có chỉ định điều trị.

Nguồn tham khảo

Về nội dung này

Bài viết do đội ngũ chuyên môn 9well Growth 360° biên soạn từ hướng dẫn của các hội nội tiết nhi, tài liệu y khoa và số liệu Viện Dinh dưỡng. Nội dung được đội ngũ chuyên gia 9well tham vấn chuyên môn. Bài mang tính giáo dục; chẩn đoán và điều trị cần bác sĩ chuyên khoa khám trực tiếp.