Hormone tăng trưởng có phải doping không? Vì sao Messi được dùng và người lớn tiêm có cao thêm không

Hormone tăng trưởng có bị cấm trong thể thao không?

Có. Trong danh sách chất cấm của Cơ quan Chống doping Thế giới (WADA), hormone tăng trưởng thuộc nhóm S2: hormone peptide, yếu tố tăng trưởng và các chất liên quan, bị cấm mọi lúc, cả trong và ngoài thời gian thi đấu. Nhóm này còn gồm các chất kích thích cơ thể tự tiết hormone tăng trưởng và yếu tố tăng trưởng giống insulin (IGF-1).

Lý do bị cấm: ở người trưởng thành khỏe mạnh, hormone tăng trưởng từng bị lạm dụng với kỳ vọng tăng cơ, giảm mỡ, hồi phục nhanh. Vì vậy với thể thao chuyên nghiệp, hormone này được quản lý nghiêm như một chất doping.

Vậy vì sao Messi được dùng?

Vì Messi dùng để điều trị bệnh, không phải để tăng thành tích. Cậu được chẩn đoán thiếu hormone tăng trưởng khi còn nhỏ, tiêm theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ nội tiết trong những năm cơ thể còn lớn. Bài tổng hợp của CNN Brasil nhắc rằng việc điều trị của Messi từng gây tranh luận nhiều năm chính vì hormone này nằm trong danh sách chất cấm; điểm mấu chốt là điều trị chỉ đưa cơ thể về trạng thái bình thường, không tạo lợi thế vượt mức.

Với vận động viên có bệnh cần dùng một chất bị cấm, luật chống doping có cơ chế miễn trừ sử dụng vì mục đích điều trị (TUE). WADA có hướng dẫn riêng cho bác sĩ về hồ sơ TUE trong thiếu hormone tăng trưởng ở trẻ em và thanh thiếu niên: phải có bằng chứng chậm lớn, xét nghiệm, nghiệm pháp kích thích hormone và chẩn đoán của bác sĩ nội tiết. Nói ngắn gọn: được dùng khi có bệnh, có hồ sơ, có giám sát. Câu chuyện đầy đủ có trong bài Messi tiêm hormone tăng trưởng.

Người lớn tiêm hormone tăng trưởng có cao thêm không?

Không. Xương dài ra nhờ sụn tăng trưởng, một lớp sụn nằm gần hai đầu xương dài. Khi dậy thì kết thúc, lớp sụn này cốt hóa thành xương, gọi là "sụn đã đóng". Từ thời điểm đó, không còn chỗ để xương dài thêm, dù tiêm hormone hay uống bất cứ thứ gì.

Sụn đóng vào thời điểm khác nhau ở mỗi người, thường muộn hơn ở nam so với nữ, và gắn với tiến trình dậy thì. Cách duy nhất để biết sụn còn mở hay không là chụp X-quang xác định tuổi xương và để bác sĩ đọc. Với thanh thiếu niên 15–17 tuổi còn lo về chiều cao, đây là câu hỏi cần hỏi bác sĩ sớm, vì "cửa sổ" có thể đã rất hẹp.

Lạm dụng hormone tăng trưởng ở người lớn gây hại gì?

Khi một người không thiếu hormone tự tiêm thêm, lượng hormone vượt mức bình thường có thể gây hại. Theo Better Health Channel (cơ quan y tế bang Victoria, Úc), khoảng một phần ba người dùng hormone tăng trưởng tổng hợp gặp tác dụng phụ, như giữ nước gây phù tay chân, đau cơ và khớp, hội chứng ống cổ tay. Dùng kéo dài với lượng cao còn liên quan đến tăng đường huyết, và ở người đã đóng sụn, hormone dư thừa không làm xương dài ra mà làm xương dày lên: bàn tay, bàn chân, hàm và nét mặt to dần, giống bệnh to đầu chi.

Ngoài ra, hormone mua trôi nổi không rõ nguồn gốc, không rõ hàm lượng, không có bác sĩ theo dõi, nên rủi ro còn lớn hơn. Hormone tăng trưởng là thuốc kê đơn: chỉ bác sĩ chuyên khoa mới được chỉ định.

Người lớn có bao giờ cần điều trị hormone tăng trưởng không?

Có, nhưng không phải để cao. Một số người trưởng thành bị thiếu hormone tăng trưởng thật sự, do bệnh tuyến yên, sau phẫu thuật, xạ trị, chấn thương đầu, hoặc thiếu từ nhỏ kéo dài đến lớn. Hướng dẫn của Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society) yêu cầu chẩn đoán bằng nghiệm pháp kích thích trước khi điều trị; mục tiêu là cải thiện thành phần cơ thể, mật độ xương, chất lượng sống, không phải chiều cao. Một số trẻ từng điều trị như Messi cần được xét nghiệm lại khi trưởng thành để biết có cần tiếp tục hay không.

Bài học cho cha mẹ: đừng để lỡ "cửa sổ"

Câu chuyện người lớn tiêm không cao thêm nói lên một điều với phụ huynh: thời gian là yếu tố không mua lại được. Nếu con thật sự thiếu hormone, điều trị càng sớm khi sụn còn mở, cơ hội đạt chiều cao di truyền càng tốt. Nếu con không thiếu, phát hiện sớm cũng giúp gia đình yên tâm và không tốn tiền cho những thứ không có tác dụng. Đọc thêm: con thấp có cần tiêm như Messi không và tác dụng phụ của hormone tăng trưởng.

Việc làm ngay

Cách đo chiều cao tại nhà: buổi sáng, bỏ giày, gót chân, mông, lưng và đầu áp tường, mắt nhìn thẳng; đặt cuốn sách vuông góc trên đỉnh đầu, đánh dấu, đo 3 lần lấy trung bình và ghi ngày đo.

• Nếu con dưới 15 tuổi và anh chị lo về chiều cao: ghi các số đo vào sổ theo dõi tăng trưởng và làm kiểm tra chiều cao 3 phút.
• Nếu con đã 15–17 tuổi: đi khám sớm để chụp tuổi xương, biết sụn còn mở hay không trước khi quyết định bất cứ điều gì.
• Không tự mua hormone tăng trưởng hay sản phẩm quảng cáo "tăng chiều cao cho người lớn".