Cách tăng chiều cao cho người lùn: người lùn có cao được không, theo tuổi và tình trạng sụn

Người lùn có cao được không?

Cách tăng chiều cao cho người lùn phụ thuộc vào hai điều: nguyên nhân gây thấp và sụn tăng trưởng còn mở hay đã đóng. Khi sụn còn mở (thường trước 13–15 tuổi ở nữ, 15–17 tuổi ở nam theo KidsHealth), điều trị đúng nguyên nhân tại cơ sở y tế được cấp phép có thể giúp xương tiếp tục dài ra. Khi sụn đã đóng, xương không dài thêm nữa; khi đó chỉ phẫu thuật kéo dài chi mới thay đổi được chiều dài xương, và đây là một đại phẫu nhiều rủi ro.

Bài này dành cho người trưởng thành có tầm vóc thấp do bệnh lý, và cho bố mẹ có con được chẩn đoán bệnh lùn. Nói thẳng: làm được gì, không làm được gì, tránh mất tiền vào đâu.

Vì sao phải biết nguyên nhân trước khi tìm cách tăng chiều cao?

"Bệnh lùn" là cách gọi chung cho nhiều tình trạng khác nhau. Mỗi nhóm có cơ chế riêng, nên cách can thiệp hoàn toàn khác nhau. Xem tổng quan ở bệnh lùn: nguyên nhân, phân loại và hướng xử trí.

• Tầm vóc thấp cân đối do nội tiết (ví dụ thiếu hormone tăng trưởng, suy giáp, hội chứng Turner): nếu phát hiện khi sụn còn mở, điều trị đúng nguyên nhân có thể cải thiện tốc độ lớn. Xem lùn tuyến yên.
• Tầm vóc thấp không cân đối do loạn sản xương, phổ biến nhất là loạn sản sụn: vấn đề nằm ở sụn tăng trưởng, không phải thiếu hormone. Theo MedlinePlus Genetics, người trưởng thành mắc loạn sản sụn có chiều cao trung bình khoảng 131 cm ở nam và 124 cm ở nữ.
• Thấp do gia đình hoặc dậy thì muộn: không phải bệnh, cách theo dõi khác hẳn.

Can thiệp khi chưa rõ nguyên nhân dễ tốn tiền và mất thời gian quý giá lúc sụn còn mở.

Tăng chiều cao cho người lùn theo tuổi và tình trạng sụn

Nguồn: KidsHealth (Nemours) — Growth Plates; FDA 2021; Savarirayan và cs., Lancet 2020; Hoover-Fong và cs., AAP Pediatrics 2020; Hvid và cs., J Child Orthop 2016.

Muốn biết sụn còn mở hay không, cách chắc chắn nhất là chụp tuổi xương tại cơ sở y tế được cấp phép. Mốc đóng sụn chi tiết có ở bài sụn tăng trưởng đóng khi nào.

Khi sụn còn mở: chẩn đoán đúng rồi mới điều trị

Với trẻ và thiếu niên, việc quan trọng nhất là xác định nguyên nhân: đo chiều cao chuẩn, tính tốc độ lớn, so tỷ lệ thân – chi, chụp tuổi xương, xét nghiệm máu và khi cần là xét nghiệm gen. Mọi điều trị hormone chỉ thực hiện khi bác sĩ chuyên khoa có chỉ định — chi tiết ở bài tiêm hormone tăng trưởng.

Với loạn sản sụn, đã có nhóm thuốc nhắm đích tác động lên con đường tín hiệu FGFR3. Trong thử nghiệm pha 3 đăng trên Lancet năm 2020, nghiên cứu ghi nhận tốc độ tăng trưởng trung bình của nhóm điều trị cao hơn nhóm dùng giả dược khoảng 1,57 cm mỗi năm sau 52 tuần. Đây là kết quả trung bình của cả nhóm; kết quả từng trẻ khác nhau, và thuốc chỉ dùng khi sụn còn mở. Tác dụng phụ thường gặp là phản ứng tại chỗ tiêm, nôn và giảm huyết áp (FDA). Xem thêm loạn sản sụn có chữa được không.

Khi sụn đã đóng: điều gì còn thay đổi được?

Sau khi sụn đóng, không viên uống, bài tập hay thiết bị nào làm xương dài thêm. Người trưởng thành còn hai hướng:

• Dáng đứng và cột sống: tập cơ lưng, cơ bụng sâu, sửa tư thế gù giúp lấy lại phần chiều cao bị "mất" do dáng xấu. Mức cải thiện nhỏ và không dự đoán trước được — xem sau 20 tuổi còn cao được không. Với người mắc loạn sản sụn, AAP lưu ý hẹp ống sống là biến chứng thường gặp nhất ở tuổi trưởng thành, nên chọn bài tập cần hỏi bác sĩ trước.
• Phẫu thuật kéo dài chi: bác sĩ chỉnh hình cắt xương, rồi kéo giãn từ từ khoảng 1 mm mỗi ngày để xương mới lấp đầy khoảng trống (Hvid, J Child Orthop 2016). Quá trình kéo dài nhiều tháng, đau và cần tập phục hồi. Một tổng quan hệ thống (Marwan, Bone & Joint Research 2020) trên 795 người cho thấy mọi nghiên cứu đều ở mức bằng chứng thấp (case series). Đọc kỹ phẫu thuật kéo dài chân và rủi ro của phẫu thuật kéo dài chân trước khi quyết định.

Với loạn sản sụn, đồng thuận quốc tế 2022 (Savarirayan, Nat Rev Endocrinol) nêu rõ: chưa có đồng thuận về việc có nên kéo dài chi hay không; nếu thực hiện, cần đánh giá đa chuyên khoa, tư vấn tâm lý trước và làm ở trung tâm có kinh nghiệm với loạn sản sụn.

Cảnh giác với lời hứa "người lùn muốn cao"

Người có tầm vóc thấp do bệnh lý là nhóm dễ bị nhắm tới bởi quảng cáo. Những điều cần nhớ:

• Không có thực phẩm chức năng nào "mở lại sụn" hay chữa được loạn sản sụn. AAP 2020 ghi nhận vitamin bổ sung không làm tăng chiều cao đáng kể ở trẻ loạn sản sụn. Xem thuốc tăng chiều cao: sự thật.
• Tự mua hormone tăng trưởng hoặc thuốc nhắm đích qua mạng là nguy hiểm; các thuốc này chỉ dùng khi bác sĩ chuyên khoa có chỉ định và theo dõi.
• Lời mời phẫu thuật "nhanh, không đau, cao bao nhiêu tuỳ chọn" là dấu hiệu cần tránh.

Chăm sóc toàn diện quan trọng không kém chiều cao

Đồng thuận quốc tế 2022 khuyến nghị chăm sóc người mắc loạn sản sụn phải đa chuyên khoa và suốt đời: theo dõi cột sống, giấc ngủ, thính lực, cân nặng, đau mạn tính và hỗ trợ tâm lý khi gặp kỳ thị. Kiểm soát cân nặng, ngủ đủ, vận động an toàn như bơi, đạp xe (AAP) giúp giảm gánh nặng lên khớp và cột sống — những điều ảnh hưởng tới chất lượng sống nhiều hơn vài centimet.

Tự tin không đến từ chiều cao. Nhiều người tìm được cộng đồng, nghề nghiệp và các điều chỉnh nhỏ trong nhà, nơi làm việc giúp cuộc sống dễ dàng hơn.

Hướng đi cụ thể: khám chuyên khoa và lộ trình đa mô thức

Bước đầu là khám chuyên khoa tại cơ sở y tế được cấp phép để có chẩn đoán rõ ràng. Song song, lộ trình 9well Growth 360° giúp anh chị đi từng bước: đánh giá ban đầu, phối hợp chuyên khoa phù hợp (nội tiết, di truyền, chỉnh hình), điều chỉnh dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động an toàn, hỗ trợ tâm lý và đo lại theo mốc. Bắt đầu bằng Kiểm tra 3 phút.

Việc làm ngay hôm nay