Thuốc bạn đang uống có làm giảm ham muốn và cương?

Có một tình huống xảy ra thường xuyên hơn nhiều người tưởng: một người đàn ông đang khỏe mạnh bỗng thấy ham muốn tụt hẳn hoặc độ cương yếu đi, rồi âm thầm nghĩ mình "xuống phong độ". Anh ta tìm mua đủ thứ để bổ, trong khi thủ phạm có khi đang nằm ngay trong tủ thuốc nhà mình — là loại thuốc bác sĩ kê cho một bệnh hoàn toàn khác.

Những nhóm thuốc nào hay ảnh hưởng?

Ham muốn giống một ngọn lửa cần nhiều loại củi, và thuốc là một trong những thứ dễ dập lửa nhất mà ít ai nghĩ tới. Hai nhóm được nhắc đến nhiều nhất là thuốc chống trầm cảm và thuốc huyết áp.

Với nhóm chống trầm cảm, tác động lên đường dẫn truyền serotonin có thể vừa làm giảm ham muốn vừa làm chậm phản xạ xuất tinh. Điều thú vị là chính đặc tính này khiến một số thuốc trong nhóm được bác sĩ dùng có kê đơn để điều trị xuất tinh sớm — cùng một cơ chế, ở người này là tác dụng phụ, ở người khác lại là mục tiêu điều trị.

Với thuốc huyết áp, cơ chế liên quan đến mạch máu và thần kinh điều hòa. Ngoài ra còn nhiều yếu tố khác thường bị bỏ qua: rượu bia, thiếu ngủ kéo dài, stress công việc, trầm cảm chưa được nhận ra, và cả sự nhàm chán trong mối quan hệ. Nhiều nam giới vội đổ hết cho "testosterone thấp" rồi đi mua thực phẩm chức năng, trong khi gốc rễ có khi chỉ là kiệt sức triền miên cộng với một viên thuốc mới uống vài tuần nay.

Vì sao thuốc lại ảnh hưởng tới ham muốn và cương?

Vì cả hai đều không phải công tắc đơn giản. Ham muốn được điều phối bởi hệ thần kinh và các chất dẫn truyền trong não; cương cứng lại là một chuỗi phối hợp giữa thần kinh, mạch máu và tâm lý. Một loại thuốc tác động lên huyết áp, lên dẫn truyền thần kinh hay lên hormone đều có thể chạm vào một mắt xích nào đó trong chuỗi này.

Điều quan trọng là hiểu đúng bản chất: đây thường là tác dụng phụ có thể xử lý được, không phải bằng chứng cho thấy bạn "hỏng". Rất nhiều trường hợp cải thiện rõ sau khi bác sĩ điều chỉnh liều, đổi sang hoạt chất khác trong cùng nhóm, hoặc thay đổi thời điểm dùng thuốc.

Chưa chắc mình thuộc nhóm nào? Tự chấm 5 phút, ẩn danh →

Có nên tự ý bỏ thuốc không? Việc nên làm thay vào đó

Tuyệt đối không. Đây là điểm cần nói thẳng: tự ngưng thuốc huyết áp hay thuốc chống trầm cảm có thể gây hậu quả nặng hơn nhiều so với vấn đề bạn đang muốn giải quyết — từ tăng huyết áp trở lại đột ngột đến tái phát triệu chứng tâm lý. Chuyện chăn gối quan trọng, nhưng không đáng đánh đổi bằng cách đó.

Việc nên làm là mang chính vấn đề đó ra nói với bác sĩ kê đơn. Nhiều người ngại vì thấy đây là chuyện riêng tư, nên chỉ im lặng rồi tự bỏ thuốc — đó là kịch bản tệ nhất. Bác sĩ có nhiều lựa chọn trong tay, nhưng chỉ khi họ biết bạn đang gặp chuyện gì.

Trước buổi hẹn, hãy làm đủ ba việc sau — mục tiêu là đi khám với dữ liệu, không phải với cảm giác:

1. Dựng sổ thuốc 2 tuần. Mỗi tối dành 2 phút ghi một dòng: tên thuốc và liều đang dùng, mốc bắt đầu hoặc lần đổi liều gần nhất, và chuyện chăn gối hôm đó ở mức nào. Đủ 14 lượt ghi là bạn có đúng thứ bác sĩ cần — một mốc thời gian, thay vì lời kể chung chung. Tác dụng phụ kiểu này thường xuất hiện trong vài tuần đầu sau khi bắt đầu thuốc hoặc sau một lần đổi liều, nên mốc đó thường là thứ làm sáng cả bức tranh.
2. Chấm ba thang 1–10 mỗi tuần. Ham muốn, độ cương, mức căng thẳng — mỗi tuần chấm một lần, làm liền 4 tuần. Ba đường số này trả lời giúp bạn câu bác sĩ sẽ hỏi đầu tiên: vấn đề là không lên được, đến quá nhanh, hay không còn hứng. Ba chuyện khác nhau, cách xử lý khác nhau.
3. Gỡ một mắt xích trong tầm tay, giữ 2 tuần. Chọn đúng một thứ: ngủ đủ giấc và đi ngủ trước 23h, hoặc bớt rượu xuống tối đa 2 lượt/tuần. Giữ nguyên 2 tuần và không đổi gì khác — đổi hai thứ cùng lúc thì không biết thứ nào có tác dụng.

Cách đo: hết 4 tuần, so điểm tuần đầu với tuần cuối. Nhích lên từ 2 điểm trở lên trong khi đơn thuốc chưa đổi nghĩa là phần lối sống đang gánh một nửa vấn đề. Đi ngang cả 4 tuần thì mang sổ thuốc tới bác sĩ kê đơn và nói thẳng chuyện giảm ham muốn — đừng chờ tới lần tái khám sau.

Cảnh báo an toàn quan trọng nhất

Nếu bạn đang dùng thuốc tim mạch, đặc biệt là nhóm nitrat, tuyệt đối không tự mua thuốc cương. Nhóm ức chế PDE5 (sildenafil, tadalafil) kết hợp với nitrat có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng, đe dọa tính mạng. Đây cũng là lý do những sản phẩm "tăng cường" trôi nổi lại nguy hiểm: nhiều loại bị pha lén chính các hoạt chất này mà không ghi trên nhãn, nên bạn có thể uống phải mà không hề biết.

Một điều nữa cần hiểu đúng để bớt kỳ vọng sai: thuốc nhóm PDE5 chỉ hỗ trợ duy trì độ cương khi đã có kích thích — chúng không tạo ra ham muốn. Nếu vấn đề của bạn là mất hứng thú, viên thuốc đó không giải quyết đúng chỗ.

Nếu bạn muốn xác định vấn đề của mình nằm ở đâu và nên bắt đầu từ đâu, hãy nhắn 9WELL để làm bài kiểm tra nhanh và nhận gợi ý — kín đáo, không phán xét.

Cuối cùng, đừng quên nhiều thứ cộng dồn cùng lúc: một giai đoạn thức khuya triền miên, uống nhiều hơn thường lệ, áp lực công việc kéo dài. Gỡ được yếu tố nào trong tầm tay thì cơ thể có thêm chỗ để phục hồi — đôi khi chỉ cần vậy là mọi thứ trở lại nhịp cũ mà không phải đổi thuốc.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế tư vấn y khoa cá nhân và không nhằm khuyên bạn ngưng hay đổi bất kỳ loại thuốc nào. Mọi điều chỉnh thuốc phải do bác sĩ kê đơn quyết định.