Giảm ham muốn ở nam: không chỉ do testosterone

Anh ngoài 35, sáng dậy vẫn mệt, tối về chỉ muốn nằm, chuyện gần gũi cứ lần lữa. Mạng bảo: "thiếu testosterone". Có thể đúng. Nhưng ở đàn ông 35–50, giảm ham muốn thường có nhiều nguyên nhân cùng lúc. Đoán sai nguyên nhân thì anh sửa sai chỗ.

Vì sao mệt và giảm ham muốn chưa chắc là do testosterone?

Ham muốn vận hành như chiếc xe có chân ga và chân phanh (mô hình kiểm soát kép). Testosterone là một phần chân ga. Thiếu ngủ, stress kéo dài, trầm cảm, mâu thuẫn vợ chồng, rượu bia và một số thuốc là chân phanh. Testosterone bình thường mà phanh bị đạp mạnh thì ham muốn vẫn thấp.

Thiếu ngủ được cơ thể hiểu là căng thẳng, nên tiết nhiều cortisol, và cortisol cao kéo dài ức chế trục dưới đồi – tuyến yên – tinh hoàn. Nghiên cứu của Đại học Chicago (Leproult và Van Cauter, JAMA 2011) cho nam trẻ khỏe mạnh ngủ dưới 5 giờ mỗi đêm trong một tuần: testosterone ban ngày giảm khoảng 10–15%. Con số thấp trên phiếu xét nghiệm có thể là hậu quả của nguyên nhân khác, không phải gốc bệnh.

Theo Hội Niệu khoa châu Âu, chỉ gọi là suy sinh dục khi có đủ hai điều kiện: testosterone thấp thật, đo đúng quy trình, kèm triệu chứng rõ.

Sáu nguyên nhân cần loại trừ trước

1. Thiếu ngủ và ngưng thở khi ngủ. Giấc ngủ bị cắt vụn làm hụt đúng khoảng thời gian cơ thể sản xuất testosterone. Xem ngưng thở khi ngủ và rối loạn cương.
2. Béo bụng, rối loạn chuyển hoá. Mô mỡ bụng chuyển một phần testosterone thành estrogen. Đọc bụng bia có làm giảm testosterone không.
3. Trầm cảm, căng thẳng kéo dài. Mất hứng thú với mọi thứ, không riêng chuyện chăn gối, gợi ý trầm cảm nhiều hơn là hormone.
4. Tuyến giáp. Suy giáp gây mệt, tăng cân, giảm ham muốn, rất dễ nhầm với testosterone thấp.
5. Thuốc đang dùng. Một số thuốc chống trầm cảm, thuốc huyết áp, nhóm giảm đau gây nghiện, corticoid dùng dài ngày có thể làm giảm ham muốn. Xem thuốc đang uống có làm giảm cương không. Đừng tự ngưng.
6. Rượu bia. Uống đều đặn vừa phá giấc ngủ sâu, vừa đạp thẳng vào chân phanh.

Chưa chắc mình thuộc nhóm nào? Tự chấm 5 phút, ẩn danh →

Bảng hỏi ADAM: nhạy nhưng không đặc hiệu

ADAM là bảng 10 câu có/không. Trong nghiên cứu gốc (Morley và cộng sự, Metabolism 2000), bảng bắt được khoảng 88% người thiếu hormone thật, nhưng độ đặc hiệu chỉ khoảng 60%: nhiều người trả lời "có" vẫn có testosterone bình thường, vì "mệt", "buồn", "giảm hứng thú" cũng đúng với thiếu ngủ, trầm cảm hay suy giáp. Dùng ADAM như chuông báo để quyết định đi xét nghiệm, không phải chẩn đoán.

Xét nghiệm testosterone thế nào mới đúng?

Testosterone dao động theo nhịp ngày đêm, cao nhất vào sáng sớm. Hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) yêu cầu hai lần đo testosterone toàn phần ở hai ngày khác nhau, đều lấy máu buổi sáng sớm, mốc tham chiếu khoảng 300 ng/dL. Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society 2018) khuyên đo lúc đói buổi sáng và lặp lại để xác nhận, vì bữa ăn có đường làm testosterone tụt tạm thời. Nếu hai lần đều thấp, bác sĩ sẽ làm thêm vài chỉ số nội tiết để tìm vì sao thấp.

Vì sao không tự mua testosterone?

Testosterone đưa từ ngoài vào khiến não tưởng cơ thể đã đủ, nên ngừng ra lệnh cho tinh hoàn, và sản xuất tinh trùng bị ức chế. Hướng dẫn AUA khuyến cáo không dùng testosterone cho nam giới đang muốn có con. Phần giá thật đã có trong bài tự mua testosterone để nam tính hơn: cái giá thật. Vợ chồng đang chờ con thì đọc thêm tinh trùng yếu có thai được không.

Làm gì trong 14 ngày trước khi đi xét nghiệm?

1. Sổ 3 con số mỗi sáng. Hãy ghi giờ ngủ thực tế đêm qua, năng lượng trên thang 1–10 và ham muốn trên thang 1–10, chưa tới 1 phút mỗi sáng.
2. Giữ giấc ngủ đủ 7 giờ. Đặt giờ lên giường cố định, tắt màn hình 30 phút trước khi nằm. Nhờ vợ để ý 3 đêm xem anh có ngáy to hay ngừng thở không.
3. Đo vòng bụng 3 lần. Đo ngang rốn sáng ngày 1, ngày 7, ngày 14, trước khi ăn. Với nam giới châu Á, mốc hay dùng là 90 cm (Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế).
4. Vận động đều, hạn chế rượu. Đi bộ nhanh 30 phút × 5 buổi/tuần; tối đa 2 buổi có rượu bia mỗi tuần, ghi số ly. Thêm 5 phút thở chậm buổi tối để giảm căng thẳng.

Cách đọc ngày 14: so trung bình 3 ngày cuối với 3 ngày đầu. Năng lượng và ham muốn nhích từ 2 bậc trở lên ⇒ giấc ngủ đang là chân phanh lớn, giữ nhịp thêm 4 tuần. Ngủ đủ 7 giờ mà ham muốn vẫn từ 4/10 trở xuống ⇒ đặt lịch xét nghiệm.

Chuẩn bị xét nghiệm: lấy máu sáng sớm, nhịn ăn từ tối hôm trước; không đi sau đêm thức trắng hay khi đang ốm sốt; lần hai làm ngày khác, cùng giờ, cùng nơi. Mang theo sổ 14 ngày và danh sách thuốc đang dùng.

Khi nào nên gặp bác sĩ?

• Ham muốn giảm rõ trên 3 tháng, hoặc sau 14 ngày ngủ đủ vẫn ≤4/10.
• ADAM "có" ở câu về ham muốn hoặc về cương, hoặc ở từ 3 câu khác.
• Ngáy to kèm có người thấy ngừng thở khi ngủ, hoặc ngủ gật khi ngồi yên.
• Vòng bụng từ 90 cm kèm mệt kéo dài.
• Cương sáng mất hẳn trên 4 tuần.
• Buồn chán, mất hứng thú gần như mỗi ngày trên 2 tuần; có ý nghĩ làm hại bản thân thì đi ngay hôm nay.
• Đã từng tự dùng testosterone hay thuốc "tăng cơ" và đang muốn có con.

Him 360° xử lý chuyện này thế nào?

Him 360° bắt đầu bằng loại trừ, không bắt đầu bằng hormone. Bác sĩ nam khoa đọc sổ 14 ngày, chỉ định xét nghiệm đúng quy trình; mô thức Nội tiết – giấc ngủ và Mạch máu – chuyển hoá xử lý phần gốc; thang ADAM được đo lại ở tuần 0, 4, 8, 12. Thuốc theo đơn chỉ dùng khi bác sĩ thấy cần.

Bước rẻ nhất: làm Him Test miễn phí 3 phút để biết anh ở cờ xanh, vàng hay đỏ, rồi gặp bác sĩ 30 phút nếu cần.

Làm Him Test (miễn phí)

Bài viết mang tính giáo dục, không thay thế chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ.